Tác giả: SCMP
Biên dịch: Ivan 吴说区块链
Trong bối cảnh nợ nần chồng chất và thặng dư điện năng, “pin của Đông Nam Á” đang hướng tới khai thác tiền mã hóa tiêu tốn nhiều năng lượng để tìm kiếm lợi nhuận.
Lào quyết tâm trở thành “pin của Đông Nam Á”. Mặc dù việc xây dựng quy mô lớn các đập thủy điện trong nhiều năm đã khiến điện lực của cả nước dư thừa, nhưng cũng mang lại gánh nặng nợ nần đang gia tăng nhanh chóng.
Hiện nay, để chuyển đổi điện năng dư thừa thành lợi ích kinh tế, chính phủ bắt đầu đưa vào khai thác tiền điện tử tốn nhiều năng lượng — hành động này không chỉ thu hút sự chú ý quốc tế mà còn gây tranh cãi trong nước.
Trong ngành khai thác tài sản kỹ thuật số trị giá hàng tỷ đô la, người tham gia nhận được các token như Bitcoin làm phần thưởng bằng cách giải quyết các bài toán thuật toán blockchain phức tạp, được biết đến với mức tiêu thụ năng lượng cao.
Tuy nhiên, Lào đã xây dựng hàng chục dự án thủy điện trên sông Mekong và các nhánh của nó, hiện nay nguồn cung điện đã vượt quá mức có thể hấp thụ của thị trường.
Dữ liệu thương mại của chính phủ cho thấy, năm ngoái, điện lực chiếm 26% tổng giá trị xuất khẩu của Lào. Quốc gia nội địa này đã lâu đứng trong số những nước nghèo nhất ở Đông Nam Á, đang bán điện từ thủy điện giá rẻ cho các nước láng giềng ở châu Á đang khao khát năng lượng để đạt được các mục tiêu khí hậu.
Tuy nhiên, cơn sốt xây dựng thủy điện lần này có chi phí rất cao. Những người bảo vệ môi trường cảnh báo rằng các con đập đã làm hỏng sức khỏe sinh thái của dòng sông, gây thiệt hại cho nông nghiệp và ngư nghiệp ở hạ lưu phụ thuộc vào nguồn nước có độ đục cao, và buộc hàng nghìn người - thậm chí có thể lên đến hàng chục nghìn người - phải di dời.
Các nhà phê bình cho rằng chính sách này đã hy sinh sinh kế và hệ sinh thái địa phương trong bối cảnh lợi nhuận kinh tế còn gây nghi ngờ.
Trong khi đó, nợ nần của Lào ngày càng gia tăng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho biết, một phần lớn tài trợ cho đập đến từ các khoản vay của Trung Quốc và các doanh nghiệp nước ngoài, nhưng do Lào thiếu cơ sở hạ tầng truyền tải để xuất khẩu điện dư thừa, nên việc đầu tư này thu hồi chậm.
Các quan chức Lào hiện đang tìm kiếm những cách mới để biến điện năng dư thừa thành giá trị kinh tế. Tờ báo chính phủ Lào, Vientiane Times, đã đưa tin sau một cuộc họp cấp cao rằng các nhà quyết định đang nghiên cứu “các cơ hội kinh tế lâu dài”, trong đó bao gồm “biến điện năng dư thừa thành giá trị kinh tế thông qua khai thác tài sản số…”.
Trong khi các cơ quan quản lý giữ thái độ thận trọng đối với rủi ro của tài sản kỹ thuật số biến động, Lào đã bắt đầu cấp giấy phép cho các nền tảng giao dịch tiền điện tử và các hoạt động khai thác tại địa phương.
Biện pháp này được đưa ra trong bối cảnh người dân thường đang phải đối mặt với lạm phát cao, đồng tiền của Lào là kip (Lao kip) đã mất giá khoảng một nửa so với đô la Mỹ trong năm năm qua.
Điều khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn là việc Mỹ gần đây áp thuế 40% đối với hàng hóa xuất khẩu từ Lào, mức thuế cao thứ hai trong số các đối tác thương mại của Washington.
Tính đến ngày 12 tháng 7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố tỷ lệ thuế mới đối với hàng chục nền kinh tế và gia hạn thời hạn thuế đến ngày 1 tháng 8 năm 2025.
Nhiều nhà hoạt động bảo vệ môi trường cho rằng việc chuyển sang khai thác tiền điện tử là biểu hiện của sự thiếu sót trong chính sách năng lượng — — chính sách này đã khiến Lào mắc nợ và không thể tiêu thụ lượng điện dư thừa.
“Việc cho phép sử dụng điện để khai thác tiền điện tử rõ ràng không phải do điều kiện trong nước thúc đẩy,” Witoon Permpongsacharoen, người đứng đầu Mạng lưới Năng lượng và Sinh thái Mekong, nói, “Hành động này xuất phát từ việc Lào mắc nợ nặng nề và không có khả năng trả.”
Mâu thuẫn là, Lào thừa điện trong mùa mưa, nhưng vào mùa khô khi điện thủy điện giảm, lại phải mua điện từ các nước láng giềng.
Tổ chức Sông ngòi Quốc tế (International Rivers) do Pianporn Deetes cho biết: “Phần lớn nguồn cung năng lượng thủy điện của Lào mang tính mùa vụ; đến mùa khô, Lào sẽ mua lại điện từ Thái Lan.”
Dites cho biết, đối với các cộng đồng bị di dời để xây dựng khu vực chứa nước và đập, hầu hết các cam kết cải thiện cuộc sống đều chưa được thực hiện; nhiều người không đón nhận được sự thịnh vượng, mà ngược lại phải đối mặt với khó khăn lớn hơn.
Cô ấy nói rằng Lào có nguy cơ “lấy đi tài nguyên thiên nhiên phong phú của đất nước từ tay người dân, khiến họ rơi vào tình trạng tồi tệ hơn chứ không phải tốt hơn.”
Mặc dù vậy, trong bối cảnh xu hướng thương mại toàn cầu đang thay đổi, các hành động của chính phủ tham gia vào việc khai thác tiền điện tử đã thu hút sự chú ý rộng rãi từ khu vực này trong việc tìm kiếm nguồn tăng trưởng mới.
Lào đặt mục tiêu trở thành một nền kinh tế số trưởng thành vào năm 2030 và hy vọng sẽ được xóa khỏi danh sách “các nước kém phát triển nhất” của Liên Hợp Quốc vào năm tới.
Mặc dù Trung Quốc — — quốc gia láng giềng mạnh mẽ phía Bắc của Lào — — đã cấm khai thác và giao dịch tiền điện tử vào năm 2021 vì lo ngại về sự ổn định tài chính, Lào lại trở thành điểm thu hút các thợ mỏ Trung Quốc nhờ giá điện rẻ, trong đó thậm chí không thiếu các hoạt động trái phép.
Các biện pháp mới nhất của chính phủ Lào nhằm đưa các hoạt động liên quan vào sự quản lý chính thức, thông qua việc cấp giấy phép và thu thuế ngành.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho rằng việc biến điện dư thừa thành tài sản có lý do kinh tế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức.
IMF đã cảnh báo vào tháng 11 năm ngoái rằng, “mức nợ công của Lào đáng kể, tạo ra thách thức cho triển vọng kinh tế trung hạn”; dưới chính sách hiện tại, “lạm phát và đánh giá lại nợ có thể gia tăng, có nghĩa là sẽ gây sức ép đáng kể lên tăng trưởng trong thời gian dài hơn.”
